O nas
Porady z terenu
Kodeks mówi, czego się trzymamy. Tutaj stoi to, co z niego wynika w praktyce: czym grozi budynek, od czego zacząć, jak w ogóle znaleźć miejsce i co o tym wszystkim mówi prawo.
01 · Zagrożenia
Co może pójść źle
Budynek opuszczony trzydzieści lat temu nie jest scenografią — to konstrukcja, która przez cały ten czas stała bez remontu.
Azbest — pierwsza rzecz, o której trzeba wiedzieć
W polskich zakładach, blokach i gospodarstwach z lat sześćdziesiątych, siedemdziesiątych i osiemdziesiątych azbest jest tam, gdzie coś miało się nie palić i nie przemakać: eternit na dachach, otuliny rur, płyty na ścianach i sufitach hal.
Groźna nie jest sama płyta leżąca w spokoju, tylko pył — włókna idą w powietrze wtedy, kiedy materiał kruszy się pod butem, pęka albo jest przesuwany.
Nie podajemy tu żadnych norm, stężeń ani list sprzętu — ocena narażenia to robota dla ludzi z uprawnieniami i takiej porady nie udzielimy.
Zostaje to, co wynika wprost: nie kruszymy, nie przesuwamy, nie zamiatamy i nie robimy sobie z takiego gruzu drogi przejścia.
Stropy, dachy, podłogi
Dach bez połaci puszcza wodę latami i to woda, nie czas, rozbiera taki budynek od środka.
Strop, który przemakał przez pięć zim, na zdjęciu wygląda dokładnie tak samo jak zdrowy.
W halach trafiają się podłogi zapadnięte pod warstwą gruzu, po której nic nie widać, dopóki się na nią nie wejdzie. Patrzymy pod nogi i nad głowę, zanim postawimy krok.
Ciemność i orientacja
Ciemność w takim budynku jest pełna: bez światła nie widać własnej ręki, a po drugim zakręcie znika poczucie kierunku.
Zapamiętujemy drogę wyjścia, zanim wejdziemy głębiej, i sprawdzamy, czy da się nią wrócić. Zapasowe źródło światła nie jest przesadą.
Nigdy w pojedynkę
Nie chodzimy w pojedynkę i nie jest to kwestia towarzystwa, tylko tego, kto zawoła pomoc, jeśli coś pójdzie nie tak. Naładowany telefon należy do wyposażenia na równi z latarką.
Ktoś, kto z nami nie jedzie, powinien wiedzieć, gdzie jesteśmy i o której mamy się odezwać.
Kiedy odpuścić
Jeśli podłoga ugina się pod stopą, jeśli w powietrzu wisi pył, jeśli nie ma pewności, że da się wrócić tą samą drogą — wychodzimy.
Czasem najlepszą decyzją jest odpuścić i wyjść. Zdjęcie, którego nie zrobiliśmy, kosztuje najmniej ze wszystkich wyjść z takiej sytuacji.
02 · Początki
Pierwsze wejście
Pierwszy raz nie jest od tego, żeby zobaczyć coś wielkiego — jest od tego, żeby sprawdzić, jak się w takim miejscu zachowujesz.
Wybierz miejsce, nie legendę
Na start bierze się obiekt blisko domu: znany z widzenia, otwarty, na jednym poziomie, bez piwnic i bez wchodzenia na wysokość.
Zakład, o którym krążą opowieści, zwykle jest duży, ciemny i pilnowany — na pierwsze wejście to trzy problemy naraz.
W dzień i nie samemu
Idziemy za dnia. Ciemność dokłada się do każdego innego ryzyka i niczego nie ułatwia.
Za pierwszym razem najlepiej z kimś, kto już to robił — nie po to, żeby prowadził, tylko żeby było komu powiedzieć „wracamy”.
Czego nie robić za pierwszym razem
- Nie forsujemy wejścia: jeśli trzeba coś wyłamać albo poszerzyć, to nie jest wejście, tylko cudza szkoda.
- Nie zabieramy niczego, nawet drobiazgu — to jest pierwsza zasada kodeksu i nie ma od niej wersji łagodniejszej.
- Nie wchodzimy na dach ani na strop, którego nie obejrzeliśmy wcześniej od spodu.
- Nie publikujemy adresu po powrocie.
- Nie liczymy na zasięg.
03 · Praktyka
Jak szukamy miejsc
Żadna z tych porad nie działa, dopóki nie ma dokąd pojechać — a lokacje rzadko przychodzą same.
Objazd własnej okolicy
Najwięcej daje objazd własnej okolicy: obok większości takich budynków przejeżdża się latami, nie patrząc w tamtą stronę.
Zdjęcia satelitarne
Z góry widać to samo, co z drogi, tylko szybciej: dach bez połaci, parking zarośnięty aż po krawężnik, wjazd bez śladów kół.
Świeże koleiny na podjeździe czytamy odwrotnie — znaczą, że obiekt wcale nie jest opuszczony.
Bocznice i woda
Przemysł stawiano tam, gdzie dało się dowieźć węgiel i odprowadzić wodę, czyli przy torze i przy rzece.
Nieczynna bocznica prowadzi zwykle do nieczynnego zakładu — warto przejechać ją wzrokiem na mapie do samego końca.
Stare mapy przy dzisiejszym zdjęciu
Mapa sprzed wojny albo z lat pięćdziesiątych zestawiona z dzisiejszą ortofotomapą pokazuje różnicę: co tam stało, a czego dziś nie widać z drogi.
Najciekawsze są miejsca, które na starej mapie mają nazwę, a na nowej są plamą zieleni.
Gazety i portale lokalne
Zamknięty zakład albo wyprowadzka szpitala zawsze zostawiają ślad w gazecie.
Zdjęcia innych i wymiana
Zdjęcia innych eksploratorów bywają wskazówką nawet bez podanego adresu; wystarczy komin, wzór okien albo linia wzgórz w tle.
Najlepsze lokacje i tak przychodzą od ludzi — wymieniamy się nimi w wąskim gronie i jeździmy razem.
04 · Prawo
Co mówi prawo
Legalność urbexu nie jest zero-jedynkowa — zależy od tego, czyj jest teren, jak jest zabezpieczony i w jakim kraju się znajduje.
Jedna zasada twarda
Na cudzą posesję nie wchodzi się bez wyraźnej zgody właściciela. Bez wyjątków i bez dyskusji, czy budynek wygląda na niczyj.
Jak to bywa kwalifikowane
Wejście na teren zamknięty albo prywatny bez zgody właściciela może zostać potraktowane jako naruszenie miru domowego — art. 193 Kodeksu karnego.
Piszemy „może”, bo tak jest: kwalifikacja zależy od okoliczności konkretnej sprawy i rozstrzyga ją sąd, nie poradnik w internecie.
Gdzie kończy się to, co wiemy
Tu przebiega granica naszej wiedzy i piszemy o niej wprost. Nie napiszemy, jak taka sprawa się kończy, jakie są kary ani co zrobi patrol na miejscu — nie wiemy tego, a każda odpowiedź byłaby zgadywaniem.
Komu potrzebna jest pewność, temu potrzebny jest prawnik, a nie nasza strona.
Spotkanie z ochroną albo policją
Przy spotkaniu z ochroną albo policją nie uciekamy — podajemy dane, wykonujemy polecenia i rozmawiamy spokojnie, bo ucieczka zamienia formalność w sprawę.
Za zgodą jest spokojniej
Najspokojniej wchodzi się za zgodą właściciela i takich wejść mamy coraz więcej; liczy się miejsce, nie to, którędy się do niego weszło.
Za granicą
Za granicą przepisy bywają znacznie ostrzejsze niż u nas i sprawdzamy je przed wyjazdem, nie po.
Osobno
Zasady, nie porady
Porady mówią, jak to zrobić. Kodeks mówi, czego nie zrobimy nigdy — pięć zasad, przy których zostajemy niezależnie od tego, jak dobre byłoby zdjęcie.